Truy thu thuế là gì? Quy định và mức phạt mới nhất 2026

Truy thu thuế không chỉ là một thủ tục hành chính mà còn là nỗi lo về tài chính đối với nhiều doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh hiện nay. Việc không nắm rõ truy thu thuế là gì cũng như các quy định về mức truy thu thuế có thể khiến bạn rơi vào thế bị động khi cơ quan chức năng tiến hành thanh kiểm tra. Bài viết dưới đây từ các chuyên gia tại IFA sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện về truy thu thuế và giải pháp hạn chế rủi ro bền vững cho năm 2026.

Truy thu thuế là gì?

Về mặt pháp lý, truy thu thuế là một quyết định hành chính của cơ quan quản lý thuế. Theo đó, đối tượng nộp thuế phải nộp bổ sung số tiền thuế còn thiếu vào ngân sách Nhà nước. Tình trạng này phát sinh khi cơ quan thuế phát hiện người nộp thuế kê khai thiếu, bỏ sót doanh thu hoặc áp dụng sai mức thuế suất trong các kỳ tính thuế trước đó. Cần lưu ý rằng, truy thu thuế không phải là một hình thức xử phạt vi phạm hành chính, mà là việc thu hồi số tiền thuế đúng ra phải nộp theo quy định của pháp luật.

Các trường hợp bị truy thu thuế phổ biến

Sau khi hiểu truy thu thuế là gì, người nộp thuế cũng cần nắm rõ những trường hợp phổ biến dẫn đến việc bị truy thu thuế để tránh các rủi ro không đáng có.

Kê khai sai doanh thu hoặc thu nhập

Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là kê khai sai doanh thu hoặc thu nhập chịu thuế. Điều này có thể xảy ra do nhầm lẫn trong hạch toán hoặc do chưa hiểu rõ quy định về thuế.

Khi cơ quan thuế kiểm tra và phát hiện sự sai lệch giữa số liệu thực tế và hồ sơ kê khai, họ sẽ xác định truy thu thuế như thế nào dựa trên mức chênh lệch và quy định pháp luật hiện hành.

Hạch toán chi phí không hợp lệ

Doanh nghiệp có thể bị truy thu thuế nếu đưa các khoản chi phí không hợp lệ vào chi phí được trừ khi tính thuế. Những khoản chi này nếu không có đầy đủ chứng từ hoặc không đáp ứng điều kiện theo quy định sẽ bị loại bỏ khi cơ quan thuế kiểm tra.

Không kê khai đầy đủ nghĩa vụ thuế

Một số cá nhân hoặc doanh nghiệp không kê khai đầy đủ các khoản thu nhập hoặc nghĩa vụ thuế phát sinh. Khi cơ quan thuế phát hiện, họ sẽ tiến hành truy thu để đảm bảo nghĩa vụ thuế được thực hiện đúng.

Sai sót trong kê khai thuế thu nhập cá nhân

Sai sót trong việc tính và kê khai thuế thu nhập cá nhân cũng là nguyên nhân phổ biến dẫn đến truy thu thuế. Trong trường hợp này, cơ quan thuế sẽ xác định lại số thuế phải nộp và yêu cầu cá nhân hoặc doanh nghiệp nộp bổ sung.

Thẩm quyền ra quyết định truy thu thuế

Theo Điều 2 Luật Quản lý thuế năm 2019, cơ quan quản lý thuế tại Việt Nam bao gồm cơ quan thuế và cơ quan hải quan. Đây cũng là những cơ quan có thẩm quyền thực hiện việc kiểm tra, thanh tra và ban hành quyết định truy thu thuế khi phát hiện sai sót trong việc kê khai và nộp thuế.

Cụ thể, hệ thống cơ quan thuế bao gồm:

• Tổng cục Thuế
• Cục Thuế
• Chi cục Thuế
• Chi cục Thuế khu vực

Ngoài ra, đối với các khoản thuế liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu, cơ quan hải quan cũng có thẩm quyền truy thu thuế. Hệ thống cơ quan hải quan gồm:

• Tổng cục Hải quan
• Cục Hải quan
• Cục Kiểm tra sau thông quan
• Chi cục Hải quan

Như vậy, tùy vào từng loại thuế và lĩnh vực quản lý, việc truy thu thuế có thể do Tổng cục Thuế, Cục Thuế, Chi cục Thuế hoặc Tổng cục Hải quan, Cục Hải quan, Chi cục Hải quan thực hiện. Đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, cơ quan hải quan sẽ là đơn vị trực tiếp xác định và ban hành quyết định truy thu khi phát hiện nghĩa vụ thuế chưa được thực hiện đầy đủ.

Thời hạn truy thu thuế theo Nghị định 125

Theo khoản 6 Điều 8 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, thời hạn truy thu thuế được xác định dựa trên thời điểm phát hiện hành vi vi phạm.

• Trường hợp đã đăng ký thuế: Nếu quá thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính về thuế, người nộp thuế sẽ không bị xử phạt, nhưng vẫn phải nộp đủ tiền truy thu thuế (thuế thiếu, thuế trốn, tiền hoàn thuế cao hơn quy định và tiền chậm nộp). Thời hạn truy thu tối đa là 10 năm trở về trước, tính từ ngày phát hiện vi phạm.
• Trường hợp chưa đăng ký thuế: Người nộp thuế phải nộp toàn bộ số tiền thuế thiếu, thuế trốn và tiền chậm nộp cho toàn bộ thời gian trước đó, không giới hạn 10 năm.

Lưu ý, ngày phát hiện vi phạm được tính là ngày lập biên bản vi phạm hành chính về thuế. Quy định thời hạn 10 năm này chủ yếu áp dụng với các khoản thuế do cá nhân, tổ chức tự kê khai và tự nộp vào ngân sách nhà nước.

Mức xử phạt truy thu thuế 

Khi cơ quan thuế xác định có sai sót trong việc kê khai hoặc nộp thuế, người nộp thuế không chỉ phải nộp bổ sung tiền thuế còn thiếu mà còn có thể bị áp dụng các mức phạt truy thu thuế TNCN hoặc các khoản xử phạt khác theo quy định tại Nghị định 125/2020/NĐ-CP và Luật Quản lý thuế 2019. Mức xử phạt sẽ phụ thuộc vào hành vi vi phạm cụ thể.

Xử phạt hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế

Theo Điều 13 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, việc nộp hồ sơ khai thuế quá thời hạn quy định sẽ bị xử phạt tùy theo mức độ vi phạm:

Những trường hợp này thường dẫn đến việc cơ quan thuế xác định lại nghĩa vụ thuế và tiến hành truy thu thuế như thế nào dựa trên số thuế còn thiếu.

Tiền chậm nộp thuế

Theo khoản 2 Điều 59 Luật Quản lý thuế 2019, nếu người nộp thuế chậm nộp tiền thuế thì phải trả tiền chậm nộp bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền thuế chậm nộp.

Thời gian tính tiền chậm nộp được tính liên tục từ ngày tiếp theo sau khi phát sinh nghĩa vụ nộp thuế đến ngày trước khi người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ. Khoản tiền này thường được tính kèm khi cơ quan thuế xác định mức truy thu thuế thu nhập cá nhân hoặc các loại thuế khác.

Tiền chậm nộp tiền phạt

Trong trường hợp người nộp thuế chậm nộp tiền phạt vi phạm hành chính về thuế, Điều 42 Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định mức tiền chậm nộp là 0,05%/ngày tính trên số tiền phạt chưa nộp.

Số ngày chậm nộp được tính từ ngày tiếp theo sau khi hết thời hạn nộp tiền phạt đến trước ngày nộp tiền vào ngân sách nhà nước.

Xử phạt hành vi trốn thuế

Nếu cơ quan thuế xác định có hành vi trốn thuế, mức xử phạt sẽ nghiêm khắc hơn. Theo Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, người vi phạm có thể bị:

• Phạt 1 lần số tiền thuế trốn nếu có tình tiết giảm nhẹ.
• Phạt 1,5 lần số tiền thuế trốn nếu không có tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ.
• Phạt 2 lần số tiền thuế trốn khi có một tình tiết tăng nặng.
• Phạt 2,5 lần hoặc 3 lần số tiền thuế trốn nếu có nhiều tình tiết tăng nặng.

Ngoài ra, người vi phạm còn bị buộc nộp đủ số tiền thuế trốn vào ngân sách nhà nước và tiền chậm nộp tương ứng. Đây cũng là một trong những trường hợp phổ biến cần xử lý truy thu thuế TNCN hoặc các loại thuế khác.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, nếu số tiền trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015.

Lưu ý về mức phạt

Theo khoản 5 Điều 5 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, đối với cùng một hành vi vi phạm về thuế:

• Tổ chức bị phạt gấp 2 lần mức phạt của cá nhân, trừ một số hành vi đặc biệt theo quy định của nghị định.

Do đó, việc kê khai và nộp thuế đúng quy định là yếu tố quan trọng giúp cá nhân và doanh nghiệp tránh các khoản phạt truy thu thuế TNCN và các chi phí phát sinh không cần thiết.

Cách hạn chế rủi ro bị truy thu thuế

Việc hiểu rõ truy thu thuế là gì và tuân thủ đúng quy định về kê khai, nộp thuế sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế các sai sót có thể dẫn đến truy thu. Dưới đây là một số giải pháp doanh nghiệp nên áp dụng:

• Kê khai và nộp thuế đúng thời hạn: Doanh nghiệp cần thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai và nộp hồ sơ thuế theo đúng thời gian quy định để tránh bị xử phạt và phát sinh truy thu thuế.
• Kiểm tra, đối chiếu số liệu kế toán định kỳ: Việc rà soát doanh thu, chi phí, hóa đơn và chứng từ thường xuyên giúp phát hiện kịp thời sai sót trước khi cơ quan thuế tiến hành kiểm tra hoặc thanh tra.
• Lưu trữ hóa đơn, chứng từ đầy đủ: Hóa đơn hợp lệ và chứng từ rõ ràng là cơ sở quan trọng để chứng minh tính chính xác của việc kê khai thuế, từ đó giảm nguy cơ bị cơ quan thuế xác định lại nghĩa vụ thuế.
• Cập nhật kịp thời các quy định pháp luật về thuế: Chính sách thuế có thể thay đổi theo từng thời kỳ, vì vậy doanh nghiệp cần theo dõi và áp dụng đúng quy định mới để tránh sai sót trong quá trình kê khai.
• Sử dụng dịch vụ tư vấn thuế chuyên nghiệp: Đối với doanh nghiệp chưa có đội ngũ kế toán - thuế chuyên sâu, việc hợp tác với đơn vị tư vấn sẽ giúp đảm bảo hồ sơ thuế được thực hiện đúng quy định và hạn chế rủi ro bị truy thu thuế.

Kết luận

Nắm vững kiến thức về truy thu thuế là gì giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng pháp luật và chủ động tối ưu hóa chi phí vận hành. Các quy định về mức truy thu thuế thu nhập cá nhân cũng như thuế doanh nghiệp đang ngày càng thắt chặt trong năm 2026. Do đó, sự chủ động kiểm soát sổ sách chính là "lá chắn" an toàn nhất giúp mọi đơn vị kinh doanh tránh được những rủi ro pháp lý không đáng có.

Bạn đang băn khoăn về quy trình xử lý truy thu thuế TNCN hoặc lo lắng về các sai sót trong hồ sơ thuế? Liên hệ ngay với đội ngũ chuyên gia tại công ty tư vấn thuế IFA để được hỗ trợ soát xét và tư vấn giải pháp bảo vệ doanh nghiệp toàn diện nhất.

Công ty TNHH Kiểm Toán Tư Vấn IFA

• Trụ sở chính: Tầng 2, Tòa nhà Minh Khang, 120A Trần Kế Xương, Phường Cầu Kiệu, TP. HCM
• Văn phòng TPHCM: 33 Đặng Thùy Trâm, Phường Bình Lợi Trung, TP.HCM, Việt Nam
  • Email: info@ifa.com.vn 
  • Hotline: 0909.294.209 - (028) 3622 2162
• Văn phòng Hà Nội: Tầng 3, 202 Khương Đình, phường Khương Đình, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
  • Hotline: 0909.294.209 - (024).3209 9066
  • Email: hanoi@ifa.com.vn 
• Website: Ifa.com.vn
• Fanpage: https://www.facebook.com/kiemtoanifa
• X: https://x.com/kiemtoanifa